khởi nghĩa hai bà trưng

Khởi nghĩa Hai Bà Trưng
Một phần của Nhà Hán bành trướng xuống vùng dưới nam

Tranh Đông Hồ "Trưng Vuơng trừ giặc Hán" (徴王除賊漢).
Thời gian40–43 AD (khởi nghĩa)
42–43 AD (nhà Hán can thiệp)
Địa điểm

Miền Bắc Việt Nam

Kết quả Nhà Hán chiến thắng
Tham chiến
Nhà Hán Lạc Việt
Chỉ huy và lãnh đạo
Mã Viện[a]
Lưu Long
Trưng Trắc Hành quyết[b]
Trưng Nhị Hành quyết
Đô Dương Đầu hàng
Lực lượng
20,000 quân
2,000 thuyền chiến[1]
Không rõ
Thương vong và tổn thất
40–50% quân Hán (chủ yếu hèn là vì bệnh)[2] Quân nhì bà Trưng:
• vài ba ngàn quân thiệt mạng;
• rộng lớn đôi mươi,000 quân đầu hàng[3][4]
Quân Đô Dương:
• rộng lớn 5,000 (tiệt đem và đầu hàng);[3]
• rộng lớn 300 bị giày vò ải[5]
Bản vật Lĩnh Nam thời Trưng Vương (40-43 sau Công nguyên).

Khởi nghĩa Hai Bà Trưng là cuộc khởi nghĩa kháng Bắc nằm trong thứ nhất nhập lịch sử vẻ vang VN vì thế nhì người mẹ Trưng Trắc và Trưng Nhị chỉ dẫn. Cuộc khởi nghĩa đang được tiến công xua được lực lượng thống trị ngôi nhà Đông Hán thoát ra khỏi Giao Chỉ (tương đương một trong những phần Quảng Tây, Trung Quốc và Bắc Sở, Bắc Trung Sở VN hiện nay nay), đưa đến song lập nhập 3 năm cho những người Việt bên trên trên đây.

Bạn đang xem: khởi nghĩa hai bà trưng

Viết về khởi nghĩa Hai Bà Trưng có khá nhiều mối cung cấp sử liệu, kể từ những sử liệu chủ yếu thống của Trung Quốc và VN cho tới những thần tích, giai thoại dân lừa lọc. Do những mối cung cấp sử liệu chủ yếu thống ko rất đầy đủ và thiếu hụt thống nhất, những sử gia đang được bổ sung cập nhật vì chưng những mối cung cấp kể từ thần tích, ngọc phả. Sử liệu về việc khiếu nại này còn nhiều nghi kị vấn, có khá nhiều vấn đề ko được thống nhất Một trong những mối cung cấp chủ yếu thống, những thần tích cũng đều có nhiều nội dung chưa ổn. Trong quy trình chỉnh sửa, những sử gia đang được sở hữu lựa chọn và đối chiếu Một trong những fake thuyết kể từ những mối cung cấp không giống nhau.

Hoàn cảnh, vẹn toàn nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Từ Lúc ngôi nhà Triệu tiêu xài khử An Dương Vương và thiết lập quyền thống trị bên trên cương vực Âu Lạc cũ, chính sách cai trị tạm dừng ở cung cấp quận với thay mặt đại diện là 2 viên quan lại sứ ở hai quận Giao Chỉ và Cửu Chân. Đến Lúc ngôi nhà Tây Hán khử ngôi nhà Triệu và banh đi ra thời kỳ Bắc nằm trong (111 TCN), Lever cai trị vẫn ở cung cấp quận; chính sách những Lạc hầu, Lạc tướng mạo của những người Việt với quyền thế tập dượt bên trên cương vực Âu Lạc cũ được những cơ quan ban ngành phương Bắc đồng ý mang đến lưu giữ, tuy nhiên càng ngày càng giảm sút.

Các Lạc tướng mạo, Lạc hầu, Bồ chủ yếu nhằm lưu giữ quyền bính và thế sự tập dượt bị tóm gọn buộc cần hiệp tác với cơ quan ban ngành thống trị phương Bắc. Trong mặt hàng ngũ những Lạc tướng mạo sở hữu sự phân hóa thân ái một phía là những người dân thực sự hiệp tác với cơ quan ban ngành ngôi nhà Hán, mặt mũi cơ là những người dân chỉ thần phục bên phía ngoài.[6]

Từ Lúc ngôi nhà Đông Hán xây dựng, Hán Quang Vũ Đế tuy rằng ko dẹp xong xuôi những lực lượng cát cứ phương Bắc vẫn quan hoài cho tới miền Nam. Tích Quang, Nhâm Diên thực hiện Thái thú Giao Chỉ và Thái thú Cửu Chân ở trong nhà Hán, đi ra mức độ tiến hành quyết sách đồng hóa, thay cho thay đổi tập dượt tục kể từ hôn nhân gia đình cho tới trang phục, lễ nghĩa của những người Việt bắt theo đòi người Hán, kéo đến xúc phạm u ám cho tới phong tục cũ nhiều đời của những người Việt.[7][8][9]

Từ Lúc Tô Định quý phái thực hiện Thái thú Giao Chỉ năm 34, thống trị ở trong nhà Đông Hán càng u ám rộng lớn với những người Việt. Tô Định tàn bạo và tham lam lam, tăng mạnh phục dịch và thuế khóa so với người Việt nhằm cống hấp thụ mang đến triều đình ngôi nhà Hán nhiều hơn thế nữa, thúc đẩy xay những Lạc tướng mạo nhiều hơn thế nữa.[9] Sự chạm chạm rộng lớn về văn hóa truyền thống, tín ngưỡng và kinh tế tài chính khiến cho xích míc thân ái người Việt – không chỉ có dân chúng tuy nhiên cả những Lạc tướng mạo – với chính sách cai trị ở trong nhà Hán càng ngày càng nóng bức.[8] Vì vậy những Lạc tướng mạo đang được liên minh nhau lại nhằm kháng đối.

Nguyên nhân trực tiếp[sửa | sửa mã nguồn]

Trong số những Lạc tướng mạo sở hữu ý ngăn chặn sự cai trị ở trong nhà Hán, nổi lên ngôi nhà Trưng Trắc ở Mê Linh, Phong Châu và ngôi nhà Thi Sách ở Chu Diên. Theo Đại Việt sử lược, Trưng Trắc và em gái là Trưng Nhị sở hữu đậm chất ngầu và cá tính mạnh mẽ và uy lực, ko chịu đựng buộc ràng theo đòi pháp lý tuy nhiên Tô Định áp đặt[10]. Địa bàn tuy nhiên Trưng Trắc cai quản lưu giữ khá to lớn, thân ái mặt hàng Ba Vì và Tam Đảo tức là trung tâm vương quốc Văn Lang của vua Hùng trước đó, lọt được vào thân ái 3 khúc sông: khuỷu sông Đà, sông Hồng và sông Đáy. Còn địa phận của Thi Sách ngay lập tức kề với Mê Linh, xa nhau chừng dòng sông Đáy, ở trong châu thổ hữu ngạn sông Hồng và mô tả ngạn sông Đáy.[11][12]

Trưng Trắc kết duyên với Thi Sách, nhì ngôi nhà đồng lòng tập dượt hiệp lực lượng ngăn chặn sự thống trị ở trong nhà Hán và đang được giao hội được sự cỗ vũ của không hề ít thủ lĩnh khu vực không giống.

Trước khí thế kháng đối của những thủ lĩnh người Việt, Tô Định đang được giết mổ Thi Sách nhằm kỳ vọng dập tắt sớm dự định kháng đối[13]. Thù ông chồng bị giết mổ càng khiến cho Trưng Trắc hành vi nhanh chóng trong các việc cất binh kháng ngôi nhà Hán.

Tuy nhiên, sở hữu những sử liệu mang đến vấn đề không giống về Thi Sách. Ngoài việc ông thương hiệu là Thi (chứ ko cần Thi Sách), Thủy kinh chú cho biết thêm ông nằm trong Trưng Trắc khởi nghĩa thắng lợi và 3 năm tiếp theo mới mẻ tử trận nằm trong vợ; sách Thiên Nam ngữ lục nhận định rằng Thi Sách sở hữu nhập cuộc khởi nghĩa với Trưng Trắc và tử trận trước lúc khởi nghĩa thắng lợi[14] và sử gia Đào Duy Anh ưng ý với thuyết này[15].

Các sử gia xác định khởi nghĩa vẫn nổ đi ra bên dưới sự chỉ dẫn của Hai Bà Trưng cho dù ông chồng Trưng Trắc không biến thành giết mổ. Do cơ vẹn toàn nhân chủ yếu dẫn cho tới cuộc khởi nghĩa ko cần là chết choc của Thi Sách tuy nhiên là quyết sách đồng hóa gắt gao và tách lột nghiêm ngặt ở trong nhà Đông Hán so với người Việt bên trên Giao Chỉ đương thời.[8][16] Lê Văn Siêu nhập sách “Việt Nam văn minh sử” thậm chí là còn nhận định rằng, việc Thi Sách thương hiệu thiệt là gì, sở hữu bị giết mổ hay là không nhập sự khiếu nại Hai Bà khởi nghĩa ko cần là 1 cụ thể quan lại trọng[17].

Lực lượng chỉ dẫn cuộc khởi nghĩa[sửa | sửa mã nguồn]

Vai trò chỉ dẫn cốt cán là những Lạc hầu, Lạc tướng mạo loại dõi Hùng Vương, sở hữu đáng tin tưởng với dân chúng và rất nhiều được cơ quan ban ngành đô hộ phương Bắc vì như thế nể[13]. Ngoài 3 thay mặt đại diện tiêu biểu vượt trội là Trưng Trắc, Trưng Nhị và Thi Sách, những sử gia xác định còn tồn tại nhiều thủ lĩnh khu vực không giống sở hữu xuất xứ Lạc tướng mạo.

Một anh hùng sẽ là nhập vai trò cần thiết nhập thời kỳ trước khởi tức thị bà Man Thiện – u của Trưng Trắc và Trưng Nhị. Bà sẽ là con cháu chắt mặt mũi nước ngoài của Hùng Vương, góa ông chồng sớm, nuôi dạy dỗ nhì phụ nữ nghề nghiệp trồng dâu nuôi tằm và võ nghệ.[18] Bà Man Thiện sở hữu tầm quan trọng tổ chức triển khai lực lượng, tiếp xúc với những quan lại bác sĩ những vùng xung xung quanh cỗ vũ con cái khởi nghĩa.

Điều xứng đáng lưu ý là phần rộng lớn những tướng soái của cuộc khởi tức thị phụ phái nữ được những thần tích, truyền thuyết ghi lại: Trưng Trắc, Trưng Nhị, Man Thiện, Diệu Tiên, Bát Nàn, Đào Kỳ, Lê Hoa, Lê Chân, Phương Dung, Trinh Thục, Thánh Thiên, Thiện Hoa, Nàng Tía, Xuân Hương, Ả Di, Ả Tắc, Ả Lã, Nàng Đô… Số tướng soái nam giới lúc lắc con số không nhiều hơn: Đỗ Năng Tế, Hùng Nguyên (chồng Trưng Nhị), ông Đống, ông Cai, ông Nà, Đồng Bảng, Đô Chính, Đô Dương… Các tướng soái này đều phải sở hữu mối liên hệ huyết hệ mặt mũi nội hoặc nước ngoài, hoặc là bè các bạn của nhau[19]. Theo chủ ý của những sử gia, cho dù được đời sau gán mang đến những “mỹ tự” và được bịa đặt “họ” (tên họ), tuy nhiên nhập trong thời điểm đầu Công vẹn toàn người Việt chưa xuất hiện "họ", tuy nhiên toàn bộ đã cho chúng ta biết kết cấu mối liên hệ huyết tộc, địa điểm, tầm quan trọng của những người phụ phái nữ, người u, người phu nhân còn rất rộng không chỉ có nhập mái ấm gia đình mặc cả vào cụ thể từng mặt mũi của sinh hoạt xã hội VN Lúc cơ. Điều cơ sẽ là tàn tích của chính sách hình mẫu quyền còn thông dụng thời Hai Bà Trưng ở Việt Nam[19].

Các sử gia tổng hợp số tướng soái nhập cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng[14]:

  • Khu vực Hà Tây cũ, Vĩnh Phúc và Phú Thọ: 75 người.
  • Khu vực ngoài thành phố thủ đô (cũ, ko bao hàm Hà Tây cũ): 28 tướng mạo.
  • Khởi nghĩa của Hai Bà Trưng trình diễn trở thành nhập thời điểm cuối năm 39 đầu xuân năm mới 40 TCN

Diễn biến[sửa | sửa mã nguồn]

Hội thề nguyền Hát Môn[sửa | sửa mã nguồn]

Căn cứ theo đòi fake thuyết vì thế Thiên Nam ngữ lục nêu tuy nhiên sử gia Đào Duy Anh ưng ý, cuộc nổi dậy kháng ngôi nhà Đông Hán đang được ra mắt nhập nửa thời điểm cuối năm 39 và bị Tô Định trấn áp khiến cho Thi Sách bị hoảng sợ. Sau Lúc Thi Sách bị Tô Định giết mổ, Trưng Trắc và những Lạc tướng mạo càng phẫn nộ, quyết tâm ngăn chặn ngôi nhà Hán nhằm trả thù oán. Bà nằm trong Trưng Nhị đem quân bạn dạng cỗ về lưu giữ Hát Môn[20].

Xem thêm: trường tiểu học nguyễn huệ

Ngày mồng 4 mon 9[21] năm Kỷ Hợi (39), Trưng Trắc và Trưng Nhị giao hội những tướng soái bên nhau thực hiện Hội thề nguyền ở bờ đá Tràng Sa, cửa ngõ sông Hát (huyện Phúc Thọ, Hà Nội) nằm trong thị trấn Mê Linh thời cơ. Thiên Nam ngữ lục ghi câu nói. thề nguyền của Trưng Trắc như sau:[22][23]

"Một nài cọ tinh khiết nước thù
Hai nài dựng lại nghiệp xưa bọn họ Hùng
Ba kêu oan ức lòng chồng
Bốn nài vẻn vẹn sở công lênh này".

Đánh xua Tô Định[sửa | sửa mã nguồn]

Sau một thời hạn sẵn sàng, mon hai năm 40, Trưng Trắc nằm trong Trưng Nhị đầu tiên trị động khởi nghĩa ngăn chặn ngôi nhà Đông Hán. Sách Đại Việt sử ký chi phí biên của Ngô Thì Sĩ ghi lại câu nói. chép nhập dã sử cho biết thêm, Lúc Trưng Trắc xuất quân vẫn ko không còn tang ông chồng, bà make up cực kỳ đẹp mắt. Các tướng mạo chất vấn vì như thế sao, bà đáp rằng:

Việc binh ko thể tác động. Nếu lưu giữ lễ và thực hiện xấu xí sắc thì nhuệ khí bất ngờ suy tầm thường. Cho nên tớ khoác đẹp mắt nhằm mạnh thêm thắt nhiều sắc tố của quân, tạo nên bọn giặc nhìn thấy động lòng, lợi là chí trổ tài, thì dễ dàng giành phần thắng.

Mọi người nghe đều trầm trồ là ko vì chưng bà[24].

Cuộc khởi nghĩa được sự tận hưởng ứng của rất nhiều lực lượng và dân chúng những điểm nằm trong Âu Lạc và Nam Việt cũ.[25][26] Quân Hai Bà tiến công hãm trị sở Luy Lâu. Sử sách ghi lại cực kỳ sơ lược trình diễn trở thành cuộc khởi nghĩa của Hai Bà kể từ Lúc chính thức cho tới Lúc thắng lợi. Sách Hậu Hán thư chép:

"Năm Kiến Vũ loại 16 (40), người phụ nữ ở Giao Chỉ là Trưng Trắc và em gái là Trưng Nhị bội phản, tiến công huỷ quận. Trưng Trắc là phụ nữ Lạc tướng mạo thị trấn Mê Linh, là phu nhân Thi Sách người Chu Diên, cực kỳ kiêu hùng. Thái thú Giao Chỉ là Tô Định sử dụng pháp lý trói buộc, Trưng Trắc cuồng nộ, vì vậy tuy nhiên bội phản. Do vậy, những người dân Man, người Lý ở Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố đều tận hưởng ứng. Gồm chiếm lĩnh được 65 trở thành tự động lập thực hiện vua. Thứ sử Giao Chỉ và những thái thú chỉ tạo được thân ái bản thân tuy nhiên thôi.

Sách Thủy kinh chú chép:[27]

"[Hai Bà] công huỷ châu thị trấn, thu phục được những Lạc tướng mạo, bọn họ đều tôn vinh Trưng Trắc thực hiện vua."

Các sử gia địa thế căn cứ theo đòi những thần phả và truyền thuyết tóm tắt trình tự động cuộc khởi nghĩa như sau:[27][28][29]

Quân Hai Bà trước tiên tiến công đô úy trị quận Giao Chỉ ở Mê Linh. Chiếm được điểm trên đây, Hai Bà Trưng tiến bộ tiến công thị trấn Tây Vu, lúc lắc trở thành Cổ Loa.
Trên đà thắng lợi, kể từ Cổ Loa, Hai Bà Trưng đem quân vượt lên sông Hoàng, sông Đuống tiến công trị sở Giao Chỉ ở Luy Lâu bờ sông Dâu (lãng Lũng Khê, Thuận Thành, Bắc Ninh). Quân khởi nghĩa tiến công vượt lên thời gian nhanh khiến cho Tô Định ko kịp trở tay. Trước thế mạnh mẽ của quân Hai Bà, những viên quan lại đứng đầu ko trở tay kịp và không đủ can đảm phản kháng, vứt chạy về phương Bắc.
Thái thú Giao Chỉ là Tô Định hốt hoảng cũng toá chạy. Để bay thân ái, Tô Định cần cạo tóc, cạo râu, trà trộn nhập loàn quân, vứt vứt ấn tín tuy nhiên chạy. Tương truyền người Việt đương thời vẫn đang còn tục lệ thông dụng là cạo tóc, nên Tô Định thực hiện như thế nhằm học theo mang đến không bị trị hiện nay bên trên đàng trốn[30]. Cuối nằm trong Tô Định bay về quận Nam Hải, bị Mã Viện dưng sớ lên Hán Quang Vũ Đế hạch sách tội “thấy chi phí thì giương đôi mắt lên, thấy giặc thì cụp đôi mắt xuống”. Vua Hán hạ ngục trị tội Tô Định.
Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng được dân chúng mọi chỗ tận hưởng ứng thật nhiều. Sau Lúc Luy Lâu bị hạ, những trở thành không giống nhanh gọn lẹ vỡ và quy phục. Cuộc khởi nghĩa mở rộng nhập Cửu Chân, Nhật Nam, quý phái Quế Lâm, Hợp Phố,Tượng Quận,Thương Ngô,...

Khởi nghĩa thắng lợi, Trưng Trắc đăng vương vua,Trưng Nhị thực hiện Phó Vương. Thần tích gọi là Mê Linh Nhị Thánh.

Phạm vi[sửa | sửa mã nguồn]

Các mối cung cấp sử liệu đều thống nhất rằng phạm vi cuộc khởi nghĩa ko gói gọn gàng nhập phạm vi quận Giao Chỉ tuy nhiên là toàn cỗ Giao Chỉ Sở đương thời, tức là trong tầm toàn cỗ cương vực nước Nam Việt cũ. Có chủ ý phân tích và lý giải này là nguyên do vì như thế sao cương vực thời Hai Bà Trưng được gọi là Lĩnh Nam (“Lĩnh Nam riêng biệt một triều đình nước ta”)[31].

Các cỗ sử cũ như Đại Việt sử lược, Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm tấp tểnh Việt sử thông giám cương mục đều ghi Hai Bà Trưng chiếm lĩnh được 65 trở thành. Riêng Ngô Thì Sĩ biên soạn Đại Việt sử ký chi phí biên đang được kê lại từng trở thành (huyện) trong những quận và đã cho ra tổng số những trở thành nằm trong 7 quận khu đất Âu Lạc và Nam Việt cũ (Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố, Thương Ngô, Uất Lâm, Nam Hải) đơn thuần 56[24].

Tuy nhiên, lại sở hữu chủ ý nhận định rằng phạm vi cuộc khởi nghĩa rộng lớn hơn như là vậy, không chỉ có bao hàm nhập phạm vi Giao Chỉ Sở tuy nhiên lan quý phái cả một trong những khu vực phía nam giới Dương châu và Kinh châu, vì thế tổng số thị trấn trở thành tuy nhiên sử cũ ghi 65 là chủ yếu xác[32].

Các sử gia tiến bộ đánh giá phạm vi cuộc khởi nghĩa dè dặt rộng lớn và cũng ko thống nhất. Trần Trọng Kim và Đào Duy Anh, tuy rằng nằm trong ghi nhận số 65 trở thành tuy nhiên nhận định rằng phạm vi cuộc khởi nghĩa chỉ bao hàm những quận: Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam và Hợp Phố[20][33]. Các sách Lịch sử VN vì thế những group người sáng tác không giống nhau cũng ghi nhận phạm vi không giống nhau: sở hữu mối cung cấp chỉ ghi nhận phạm vi khởi nghĩa nhập 2 quận Giao Chỉ và Cửu Chân[29], mối cung cấp không giống lại xác định phạm vi bên trên 7 quận Giao Chỉ Sở, tức là toàn cương vực Âu Lạc và Nam Việt cũ[14].

Hệ ngược của những cuộc khởi nghĩa[sửa | sửa mã nguồn]

Cuộc khởi nghĩa của nhì Bà là cuộc khởi nghĩa thứ nhất nhập lịch sử vẻ vang VN vì thế phụ phái nữ chỉ dẫn. Cuộc khởi nghĩa nổ đi ra thực hiện chấn động cả cõi Nam. Từ nhập ngọn lửa của cuộc nổi dậy oanh liệt ấy lan đi ra chân lý lịch sử vẻ vang "Một dân tộc bản địa cho dù nhỏ nhỏ nhắn tuy nhiên tự động tôi đã hình thành, thực hiện ngôi nhà nước nhà và số phận bản thân. Sau Lúc trấn áp cuộc phản kháng, việc can thiệp sâu sắc ở trong nhà Hán nhập Giao Chỉ ra mắt. Không một sức khỏe này tiêu xài khử được nó". Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng là kết tinh ranh của tất cả một quy trình đấu giành, Lúc lặng lẽ, khi công khai minh bạch của dân chúng VN. Đấy là 1 trào lưu nổi dậy của toàn dân, một vừa hai phải quy tụ nhập cuộc khởi nghĩa ở Hát Môn vì thế Hai Bà Trưng đề xướng, một vừa hai phải lan rộng lớn bên trên toàn miền Âu Lạc cũ

Đây là cuộc khởi nghĩa ngăn sự thống trị của Trung Quốc thứ nhất của những người Việt nhập 1000 năm Bắc thuộc[34]. Các Lạc tướng mạo nằm trong hậu duệ của mình là đại biểu của trào lưu này[35].

Hai Bà Trưng đang được nhờ vào dân chúng phục sinh lại sự nghiệp cũ của vua Hùng. Cuộc khởi nghĩa là việc lắc đầu hiên ngang cường quyền của những triều đại phương Bắc coi những dân tộc bản địa xung xung quanh là “Man Di” ("man tộc", "man rợ" hoặc "mọi rợ"), nằm trong quốc buộc cần phục tòng “thiên triều”, “thiên tử”, lắc đầu tư tưởng “tôn quân, đại thống nhất”[35].

Xem thêm: 7 nu cuoi xuan mua 2 tap 2

Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng vì thế phụ phái nữ hàng đầu, nhập trái đất tư tưởng “trọng nam giới coi thường nữ” của đế chế Hán cổ truyền, sẽ là sự đối lập khốc liệt về văn hóa truyền thống, nếp sinh sống, nếp suy nghĩ của song phía Nam – Bắc, Việt - Hán[35].

... trong khoảng chừng năm loại 40 sau Công vẹn toàn, nhì người mẹ người VN là Hai Bà Trưng đang được đứng lên khởi nghĩa kháng nước ngoài xâm, thức tỉnh lòng tin song lập. Đó là đợt thứ nhất nhập lịch sử vẻ vang tuy nhiên người dân VN đứng lên vì như thế nền song lập giống như niềm kiêu hãnh của tớ.

— Tổng thống Mỹ Donald Trump[36]

Chống quân xâm lược[sửa | sửa mã nguồn]

  • Hai Bà Trưng
  • Trưng Trắc
  • Trưng Nhị
  • Thi Sách
  • Lê Chân
  • Bắc nằm trong đợt 1
  • Chiến giành Hán-Việt, 42-43

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Đại Việt sử lược, Nguyễn Gia Tường dịch, Nhà Xuất bạn dạng TP Xì Gòn (1993).
  • Đại Việt sử ký toàn thư.
  • Khâm tấp tểnh Việt sử thông giám cương mục.
  • Trần Trọng Kim (2010), Việt Nam sử lược, Nhà Xuất bạn dạng Thời đại.
  • Viện Sử học tập (2001), Lịch sử VN, tập dượt 1, Nhà Xuất bạn dạng Khoa học tập Xã hội.
  • Nguyễn Khắc Thuần (2005), Danh tướng mạo Việt Nam, Nhà Xuất bạn dạng Giáo dục đào tạo.
  • Viện Khoa học tập Xã hội VN (2008), Tổng tập dượt văn học tập dân lừa lọc người Việt, Nhà Xuất bạn dạng Khoa học tập Xã hội.
  • Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh (1991), Lịch sử VN, tập dượt 1, Nhà Xuất bạn dạng Đại học tập và Giáo dục đào tạo có tính chuyên nghiệp.
  • Viện Sử học tập (1988), Biên niên lịch sử vẻ vang cổ trung đại Việt Nam.
  • Đào Duy Anh (2005), Lịch sử cổ truyền VN, Nhà Xuất bạn dạng Văn hóa tin tức.
  • Ngô Thì Sĩ (2011), Đại Việt sử ký chi phí biên, Nhà Xuất bạn dạng Văn hóa tin tức.
  • Lê Đình Sỹ ngôi nhà biên (2010), Thăng Long – thủ đô những trang sử vinh quang kháng nước ngoài xâm, Nhà Xuất bạn dạng thủ đô.
  • Lê Văn Siêu (2006), Việt Nam văn minh sử, Nhà Xuất bạn dạng Văn học tập.
  • Đăng Khoa, Hoài Thu (2014), Khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Nhà Xuất bạn dạng Văn hóa tin tức.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a b Hou Hanshuvol. 24 "Account of Ma Yuan"
  2. ^ Hou Hanshu, vol. 24 "Account of Ma Yuan" quote: "軍吏經瘴疫死者十四五。"
  3. ^ a b Hou Hanshu, vol. 24 "Account of Ma Yuan"
  4. ^ Hou Hanshu, vol. 22 "Account of Liu Long"
  5. ^ Hou Hanshu, Vol. 86 "Account of the Southern Barbarians"
  6. ^ Viện Sử học tập, sách đang được dẫn, tr. 223.
  7. ^ Đào Duy Anh, sách đang được dẫn, tr. 491.
  8. ^ a b c Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách đang được dẫn, tr. 171.
  9. ^ a b Viện Sử học tập, sách đang được dẫn, tr. 224.
  10. ^ Đại Việt sử lược, tr. 8.
  11. ^ Viện Sử học tập, sách đang được dẫn, tr. 228.
  12. ^ Nguyễn Khắc Thuần, sách đang được dẫn, tr. 37.
  13. ^ a b Viện Sử học tập, sách đang được dẫn, tr. 230.
  14. ^ a b c Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách đang được dẫn, tr. 175.
  15. ^ Đào Duy Anh, sách đang được dẫn, tr. 491-492.
  16. ^ Đào Duy Anh, sách đang được dẫn, tr. 490-491.
  17. ^ Lê Văn Siêu, sách đang được dẫn, tr. 227.
  18. ^ Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách đang được dẫn
  19. ^ a b Viện Sử học tập, sách đang được dẫn, tr. 232.
  20. ^ a b Đào Duy Anh, sách đang được dẫn, tr. 493.
  21. ^ Theo thần tích xã Hát Môn (huyện Phúc Thọ, Hà Nội).
  22. ^ Lê Đình Sỹ, sách đang được dẫn, tr. 38.
  23. ^ Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách đang được dẫn, tr. 173.
  24. ^ a b Ngô Thì Sĩ, sách đang được dẫn, tr. 87.
  25. ^ Lê Đình Sỹ, sách đang được dẫn, tr. 37.
  26. ^ Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách đang được dẫn, tr. 174.
  27. ^ a b Lê Đình Sỹ, sách đang được dẫn, tr. 39.
  28. ^ Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách đang được dẫn, tr. 176.
  29. ^ a b Viện Sử học tập, sách đang được dẫn, tr. 233.
  30. ^ Nguyễn Khắc Thuần, sách đang được dẫn, tr. 50.
  31. ^ Đăng Khoa, Hoài Thu, sách đang được dẫn, tr. 26.
  32. ^ Đăng Khoa, Hoài Thu, sách đang được dẫn, tr. 13.
  33. ^ Trần Trọng Kim, sách đang được dẫn, tr. 45.
  34. ^ Viện Sử học tập, sách đang được dẫn, tr. 249.
  35. ^ a b c Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh, sách đang được dẫn, tr. 178.
  36. ^ Bài tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump bên trên APEC 2017


Lỗi chú thích: Đã nhìn thấy thẻ <ref> với thương hiệu group “lower-alpha”, tuy nhiên không kiếm thấy thẻ ứng <references group="lower-alpha"/> ứng, hoặc thẻ đóng góp </ref> bị thiếu